ÇEVİRENİN ÖN SÖZÜ
Türk diş
hekimliğinde mesleki terimlerin bu günkü durumu:
Diş hekimliği terimleri kökenini Latin dilinden alıyor olsa bile
içerisine çok sayıda İngilizce terim karışmıştır.
Örneğin; tüberkül, singulum, folikül, bül,
hamulus, korpus, ramus, lingual, müsküler, fasyal, temporal,
maksillar, oküler, silyer gibi terimler Latince kökenlidir
fakat ünit, fotöy, sterilizatör, sont, firez, presel,
ront gibi sayısız kelime İngilizce kökenlidir ve diş hekimliğinin
ayrılmaz parçası olmuştur. Bu bize diş hekimliği
terminolojisinde İngilizce boyasının bulaştığını hatta bütün
rengi değiştirdiğini ve Tıp diline Latince kadar baskın olduğunu
gösterir.
O halde bu gün ülkemizde Türk diş hekimlerinin
kullanmakta olduğu mesleki terimler Latince ve İngilizce karışımı melez
bir dildir. Bu terimlerin doğru imlaları (nasıl yazıldıkları) net
olarak bilinmemektedir. Her ders kitabı, her fakülte, her
akademisyen ve hatta her diş hekimi bu terimleri kendisine kolay gelen
şekilde okumakta ve yazmaktadır. Bu kelimelerin nasıl yazıldıklarının
Türk Dil Kurumu tarafından veya diş hekimleri içerisinden
çıkacak bir komite tarafından tespit edilmesi gereklidir.
Böyle bir gönüllü diş hekimi topluluğunun
çalışmalarına devam ettiğini 2008 yılında memnuniyetle
öğrenmiştim. Bu komite, veya diğer komiteler mesleki terimlerin
doğru yazılışlarına karar vermelidir. Sonuçta diş hekimliği
için bağlayıcı bir "imla kılavuzu" hazırlanmalı ve yayınlanarak
tüm Türk diş hekimlerine duyurulmalıdır. Buna en az Mosby
Türkçe sözlük kadar ihtiyacımız vardır.
Çünkü bir Sağlık Müdürlüğü
düşününüz ki diş hekimi kelimesini yanlış
yazmaktadır. Bir diş hekimleri birliği düşününüz
ki, ilk kurulduğu günden beri diş hekimi kelimesini yanlış
yazmaktadır. Bir diş hekimleri odası düşününüz ki
diş hekimi ifadesini yanlış yazmaktadır. Hatta bir diş hekimliği
fakültesi düşününüz ki, verdiği diplomaların
üzerinde diş hekimi kelimesini yanlış yazmaktadır. Ülkemizde
bu günkü durum budur. Mosby Dental Dictionary orijinal
metinde bazı kelimelerin yazılışları birbirinden farklıdır. Bazı
yerlerde "frenum" yazılı iken başka bazı yerlerde "frenulum"
yazılmıştır. Bazı yerlerde "Bacteriocidal" bazı yerlerde ise
"bactericidal" olarak yazılıdır. Öyle anlaşılıyor ki başka
ülkelerde de durum bizden pek farklı değildir.
Mosby diş hekimliği
sözlüğü nedir:
Bu sözlük uluslar arası alanda en popüler
sözlüktür. En sık kullanılan bir başvuru kaynağıdır.
Mosby diş hekimliği
sözlüğü neden Türkçe'ye çevrildi?
Bu sözlükteki terimleri anlamak diş hekimliği
terminolojisinin İngilizce kökenli kelimelerini anlamayı sağlar.
Mosby diş hekimliği sözlüğü mesleki uygulamalarda
kolaylık sağlar, eğitimde eşgüdüm sağlar. Mosby diş hekimliği
sözlüğü bu sebeple Türkçe'ye
çevrilmiştir.
Mosby diş hekimliği
sözlüğü hedef okuyucu kitlesi:
Bu sözlük esas olarak diş hekimliği fakültesi
öğrencisine ve diş hekimine hitap eder. Geniş ölçekli
hedef kitlesi ise akademisyenleri, diş hekimliği yardımcı personelini,
sağlık memurları, hemşire ve sağlık temel eğitimi almış herkesi kapsar.
Çeviri hakkında:
Bir ifadeyi bir dilden diğer bir dile çevirmek suyu bulunduğu
kaptan alıp bir başka kabın içinde dökmek gibidir. Su
aynidir fakat eski şeklini değiştirip yeni girdiği kabın şeklini alır.
Bu sırada kısmi anlam kayıpları bazen kaçınılmaz olabilir.
Yıllardan beri bu terimleri kullanan bir hekim olarak; kelimelerin
Türkçe'ye çevrilmesi sırasında orijinal anlamlarına
sadık kalarak, anlam kayıplarını en aza indirmeye gayret
gösterdim. Bazen bir tek cümleyi aslına daha yakın nasıl
çevirebilirim diye günlerce incelediğim olmuştur.
Çünkü Mosby Dental Dictionary orijinal metin
içerisinde genel bir üslup olarak fevkalade uzun
cümleler kullanılmaktadır. Bir paragraf uzunluğunda ve hatta bazen
yarım sayfa uzunluğunda birbirinin içine geçmiş
çok sayıda cümlecikten oluşan uzun cümleler orijinal
metinde sık olarak kullanılmaktadır. Böyle uzun İngilizce
cümleler Türkçe'ye çevrilirken çok
sayıda küçük cümleciklere parçalanmış
böylece okuyucunun kolay kavraması sağlanmıştır.
Bazı İngilizce kelimelerin Türkçe
karşılıkları aynidir. Mesela stabilization ve stabilizing,
Relation ve relationship, chewing ve mastication Türkçeye
çevrildiğinde ayni Türkçe kelimeye karşılık
gelmektedir. Bu durumda her iki kelimeden bir tanesi eserden
çıkarılmak yerine, her iki kelime de alt alta yazılıp, her
birisinin kaynağını aldığı İngilizce kelime parantez içinde
okuyucuya sunulmuştur.
Bu çeviri sırasında bazı
kelimelerin dilimize yerleşmiş anlamı ile sözlükte yer alan
anlamının uzak olduğunu hayretle fark ettim. Ders kitaplarımızda,
derslerimizde, günlük kullanımda ve hekimler arası poster ve
konferanslarda uygunsuz terimler kullandığımızı tespit ettim. Yanlış
kullandığımız terimlerin içerisinde en çarpıcı olanı
"bimaksillar" teriminin iki çeneye ait anlamına gelmediği,
maksillanın hem sağ hem sol tarafına ait olan anlamına geldiğidir. Buna
benzer sayısız terimi yanlış kullandığımızı gördüm. Bu durum
Mosby diş hekimliği sözlüğünün Türkçeye
çevrilmesinin ne kadar isabetli olduğunu göstermektedir.
Diğer yandan bu eserde geçen bazı
terim, tanım ve kavramlara katılmıyor, bazılarını ise eksik buluyor,
bazılarını ise çekinceli karşılıyorum. Doğru bulmadığım
kelimeleri düzeltmöek gibi bir misyonum yoktur. Böyle
kelimeleri Türkçeye çevirdikten sonra
çevirenin notu alt başlığı ile okuyucuya kendi fikrim olan bazı
açıklayıcı bilgiler verdim ama eserin aslına hep sadık kaldım.
Mosby diş hekimliği
sözlüğünden çıkarılan kısımlar hakkında:
Bazı kelimelerin anlamı açıklandıktan sonra ders kitabı
üslubu ile uzun uzun konu anlatılmıştır. Bu konular kısaltılarak
sadeleştirilmiştir.
Orijinal metin Amerikan toplumunun
geleneklerini, Amerikan yasalarını, Amerikan ilaçlarını esas
almıştır. Bu içerikteki kelimeler Türkçe'ye
çevrilmeyip eserden çıkarılmıştır. Örneğin
Amerika'da eczanelerde bulunan bir ilacın açıklamasını
Türkçeye çevirmek hem gereksiz hem yanlış olacaktı.
Fluothane, Demerol, Joe Dandy, Dry-foil, Parathyrin, Mercurochrome,
Meticorten, Goldent gibi.
Amerikan toplumuna mal olmuş bizde hiçbir
yeri olmayan argo terimler, sözlükten çıkarılmıştır.
"Papoose board", kızılderili tahtası anlamına gelir. Çocukları
diş tedavisi sırasında hareketsizleştiren bir platformdur. Bizde
böyle bir cihaz kullanılmaz. Bu sebeple sözlükten
çıkarılmıştır. Bir başka Amerikan argo terim ("çirkin
ördek yavrusu dönemi") okuyucuya örnek teşkil etmesi
için sözlükte bırakılmıştır. Bkz. çirkin
ördek yavrusu dönemi. Okuyucunun bu terimlerin bize ne kadar
yabancı olduğunu görmesi için bu kelimeyi
sözlükten çıkarmadım.
Diş hekimliği terimlerinin İngilizce'de nasıl
oluştuğunu tarif eden Ek-İ, Amerika'da geçerli sağlık sigorta
bilgilerini anlatan Ek-F, OSAP'a üye olan firmaların ürettiği
antiseptiklerin ticari isimlerini listeleyen bir tablo, Amerika'daki
diş hekimliği ile ilgili mahkeme kararlarını listeleyen EK H,
İngilizcedeki dental terim üretme ve telafuz kriterlerini anlatan
ek, tarafımdan çıkarılmıştır.
Mosby Dental Dictionary orijinal metinde bazı
kelimelerin karşılarında "Bkz ikinci kelime" yazılmıştır. İşaret edilen
ikinci kelimenin karşısında Bkz. Birinci kelime yazmaktadır. Dolayısı
ile iki kelime birbirlerine yönlendirilmiştir. Örneğin, oral
surgery, pharyngeal arch, physiognomy, radiation field, speech aid,
sublingual crescent, submandibular ganglion, syndrome Patau's, teeth
milk, orthodontic toothbrush, mouth guard, See guard, mouth, mouth
preparation, See preparation, mouth., mouth rehabilitation, See
rehabilitation, mouth ve daha onlarca kelime böyledir. Böyle
kelimeler yok farz edilmiştir. Sözlükten çıkarılmıştır.
Mosby Dental Dictionary orijinal metinde yazar, ayni
şeyi birden fazla kere farklı terimlerle anlatmıştır. Örneğin
"methylene blue" diyerek bir şey açıklamış, daha sonra "blue
methylene" diyerek başka bir şey açıklamıştır. Böylece 2
hatta 3 defa açıklanan bazı terimler vardır. Shave biopsy -
biopsy, shave, radiation therapy- radiation treatment, soft palate-
palate soft ve daha düzinelercesi. Birden fazla kişi tarafından
kaleme alınan eserlerde bu hataları makul karşılamak gerekir. Bunlardan
bir tanesini seçip almak yerine orjinaline sadık kalınarak hepsi
Türkçe'ye çevrilip esere dahil edilmiştir.
Teşekkür
Bu eseri hazırlama fırsatı veren Allah'a, Tablo ve ekleri orijinal
metinden elektronik ortama geçiren yardımcım Sn Ender Şen'e, Sn
Zeynek, Ayşe, Ahmet Atila'ya ve eserin yazım sırasında bana destek olan
herkese teşekkür ederim.
Murat Aydın, 2010 Adana
Diş hekimi,
mikrobiyoloji doktoru
Çeviri
editörü hakkında:
İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunudur,
Çukurva Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji
Anabilim dalında doktora yapmıştır. Yurt içi ve dışında
yayınlanmış eserleri web sitesinde mevcuttur. Halen Adana'da özel
bir kliniği vardır, ağız kokusu üzerine çalışmaktadır.
Kurtuluş mah 64019 sk Fuıl apt B blok d:1 Adana, 322-4536262
aydinmur@yahoo.com, m-aydin@doctor.com
http://www.aydinmur.com
http://www.agizkokusu.org
http://www.agizkokusu.net
Murat
Aydın
Diş Hekimi
Mikrobiyoloji doktoru
|
